Долбоордун Аталышы : БИШКЕК ЖАНА ЧҮЙ ОБЛУСУНДАГЫ 8-10 ЖАШ КУРАГЫНДАГЫ БАЛДАРДЫН СПОРТТУК ЖЕТИШКЕНДИКТЕРИН ӨЛЧӨӨ

 

КЫРГЫЗ-ТҮРК «МАНАС» УНИВЕРСИТЕТИ Proje No: КТМУ-BAP-2018.FBE.06

Долбоордун координатөрү Проф., док. Канат Джанузаков  

Долбоордун жетекчиси Доц.Др. Билал Демирхан

1.1. Долбоордун максаты

 

Дүйнөлүк спорт тармагында алдыӊкы орундарга ээ болуу үчүн ар бир өлкө таланттуу спортчуларга муктаж. Ал эми мыкты спортчуларды даярдап чыгаруу системалуу түрдө жөнгө салынган иш алып баруу менен катар эле, спортко шыгы бар балдарды тандоо аркылуу гана ишке ашырууга болот. Ошол себептен, жаш кезинен балдарга жогорку көрсөткүчтөргө жетише тургандай өз убагында туура багыт берүү эӊ маанилүү маселердин бири болуп саналат. Ушул долбоор аркылуу Кыргызстандын бардык аймактарындагы спортко кызыгып, бирок машыгуу мүмкүнчүлүгү болбогон таланттуу балдарды тандоо менен спорттук мектептерге бөлүштүрүлүп, алардын спорттук мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүү жана билим берүү да кошо камсыз кылынат. Дал ушул максаттарды жүзөгө ашыруу үчүн Кыргызстан боюнча долбоор аркылуу 5000 окуучу менен жүзөгө ашыруу пландаштырылган. Совет доорунда спорт тармагын жетиштүү деӊгээлде өздөштүрүү мүмкүнчүлүгү болбогон кыргыз элинин арасында келечекте чемпион боло турган жаш таланттарды тандоо алгачкы жолу жүргүзүлүп, 2024-жылы жана 2028-жылы өткөрүлө турган Олимпиадалык оюндарда жана эл аралык аренада мыкты ийгиликтерди жарата турган спортчуларды тандоо болуп саналат.

1.2. Долбоордун методу

 

Долбоордун жыйынтыгында спортко өзгөчө шыктуу, таланттуу балдарды тандап, физикалык мүмкүнчүлүктөрүнө жараша аларга туура багыт берүү менен бирге эле, долбоорго катышкан баардык балдарды дагы физикалык мүмкүнчүлүктөрүнө жараша спорттун ар кайсы тармактарына багыттоо жүргүзүлөт. Мунун натыйжасында балдар спорт маданияты менен жакындан тааныш болуп, учурдагы коом арасындагы терс адаттардан алыс болуп, муну менен ден-соолугу чыӊ жаӊы муундун өсүп чыгышына карата өзгөчө кадамдар жасалат деген ишенимдебиз.

 

Учурда балдардын көпчүлүгү көп кыймыл кылбаган жашоо шарттарында чоӊойуп жатышат. Бош убактыларынын көпчүлүгүн компьютер, смартфондордун маӊдайында отуруп убакыт өткөргөн балдар чыныгы оюндан узак, физикалык жактан пассивдүү болуп санариптер дүйнөсүндө утуу, утулуу сезимдерде жашап жатышат. Убакыт өткөн сайын бул жагдай ар бир үй-бүлөдө кадыресе көрүнүш катары кабыл алынууда. Арийне, мындай аз кыймылдуу жашоо шарты балдардын физикалык өнүгүүсүнө жана дени сак чоӊоюшуна терс таасирин тийгизүү менен, кылымдын эпидемиясы катары каралган ашыкча саламактуулукту жаратууда. Ошону менен катар эле, балдар мектепте физикалык жактан активдүү болуу керек деген принцип менен эрте таанышып, кыймылдык активдүүлүгү ашыкча салмакка каршы тура турган негизги элемент болот деп каралууда. Университеттин негизги максаттардын бири болгон “коомчулукка кызмат көрсөтүү” багытындагы маанилүү кызмат көрсөтүүчү күч катары саналган бул долбоор ден-соолугу чыӊ жаӊы муунду тарбиялоодогу локомотив болуу менен ар дайым мыкты көрчөткүчтөрдү жарата турган активдүү муун тарбиялайт деген ишенимди арттырат.

ДОЛБООРГО КОЛДОО КӨРСӨТКӨН МЕКЕМЕЛЕР

  1

Түркия Республикасынын кызматташтык жана координация агенттиги (TİKA)/ Бишкек Кыргызстан

  2

Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги /Бишкек –

  3

Кыргызстан Бишкек шаарынын мэриясы билим берүү башкармалыгы,/Бишкек –

  4

Кыргызстан Чүй областынын билим берүү башкармалыгы/Бишкек –

  5

Кыргызстан Кыргыз Мамлекеттик  Дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек-

  6

Кыргызстан Түркия Республикасынын Сүтчү Имам университети /Кахраманмараш-Түркия

  7

Түркия Республикасынын Мардин Артуклу университети /Мардин-Түркия

  8

Түркия Республикасынын Бардыгы үчүн спорт федерациясы /Анкара –Түркия

  9

Түркия Республикасынын Онтогуз Майыс университети /Самсун-Түркия

 10

Түркия Республикасынын Ататүрк университети /Эрзурум-Түркия

 11

Түркия Республикасынын Бартын университети /Бартын-Түркия

 12

Түркия Республикасынын Сельжук университети /Конья-

 13

Түркия Түркия Республикасынын Гази университети / Анкара-Түркия

 

 

 

Долбоордун мүчөлөрү

 

Проф., док. Канат Джанузаков

Проф., док. Мехмет Гүнай

Проф., док. Эрдал Зорба

Проф., док. М.Ялчын Ташмектеплигил

Проф., док. Мехмет Гүчлү

Проф., док. Метин Яман

Проф., док. Мехмет Кылыч

Проф., док. Сулейман Патлар

Проф., док.Мустафа Гарип

Проф., док. Октай Чакмакчы

Проф., док. Сонер Чанкая

Доц.Др. Токтобек Иманалиев

Доц., док. Джипаркуль Абдырахманова

Доц., док. Сердар Гери

Доц.Др. Владимир Збарский

Доц.Др. Өзгүр Бостанжы

Доц.Др. Мендерес Кабадайы

Доц., док. Танер Бозкуш

Доц., док.Үнал Түркчапар

Доц., док. Хасан Йылмаз

Доц. м.а. док. Озан Север

Доц.Др.Өзкан Ышык

Доц. м.а. док. Али Өзкан

Доц. м.а. док. Сүлейман Гөнүлатеш

Ага окутуучу др. Анаркан Касмалиева

 

 

 

ДОЛБООРДУН АТАЛЫШЫ:

ЭЛ АРАЛЫК МЕЛДЕШТЕРДЕКЫРГЫЗСТАНДЫН НАМЫСЫН КОРГОГОН ЖОГОРКУ ДАРАЖАДАГЫ СПОРТЧУЛАРДЫН ЖЕТИШКЕНДИКТЕРИНЕ АНАЛИЗ ЖҮРГҮЗҮҮ

Долбоордун ээси: Кыргыз-Түрк “Манас” университети (Долбоордун номери: KTMÜ-BAP :2015.FBE.06)

Долбоордун координатору: п.и.к., докт. Джанузаков Канат

Долбоордун аткаруучусу: Доц.м.а. Билал Демирхан

Долбоордун жалпы бюджети: 40.280 USD (жабдуулар жардамынан тышкары)

Долбоордун абалы : Уланууда

Долбоордун максаты

Биз жашап жаткан дүйнөдө жеке инсан, ар түрдүү топтор, коомчулуктар болсун спортчуларга байкоо салып келишет, аларга күйөрман болуу менен көрүп жаткан таймашта өздөрүн ошол топтун бир элементи катары көрүшөт. Улам барган сайын өнүккөн өлкөлөр бири-бирине болгон үстөмдүктү согуштук талаасы аркылуу жүргүзүүнүн ордуна спорт талаасында далилдөөнү артык көрүп калышты. Мына ушул себептен улам, спортчулар заманбап жашоонун гладиаторлору катары каралып калды. Айрыкча, спорт миллиарддаган долларлык чоӊ сектор катары саналууда спортчулар алар менен катар команда жана өлкөлөрдүн ийгилигинин маанисин дагы да арттырган. Бул жагдайда спортчунун ийгилигинин түпкүрүндөэӊ мыкты даражада,   туура машыгуу жатат.  Ушул себептерден улам, акыркы жүзжылдык ичинде адам баласынын физикалык мүмкүнчүлүктөрүнүн, жетишкендиктеринин жана муну камсыз кылган илимий маалыматтардын чектүүлүгү кыйынчылыктарды жаратууда.

Бул изилдөө алдыда келе жаткан олимпиадалык оюндарга катышуу жоопкерчилигин алган спортчулар жана эл аралык таймаштарда Кыргызстандын намысын коргоп чыккан таланттуу жаш спортчулардан турган күрөш, бокс жана  жеӊил атлетика боюнчаөкүлдөрдүн маал-маалы менен жетишкендиктеринин көрсөткүчтөрү өлчөнүп, чыккан жыйынтык спорт федерациясына жана тренерлерге отчет берүү менен, кыргыз спортчулары дүйнөлүк спорт аренасында татыктуу орунга ээ болуусу үчүн көмөк көрсөтүү максатында пландаштырылган.

Долбоордун максаты

Пландаган долбоордун максаты спорт тармагында  өтө таланттуу деп таанылган, бирок Советтер Союзунун кулашынан кийин спортчулардын жетишкендиктерин арттырууга багытталган билим берүү мүмкүнчүлүгүн жетиштүү деӊгээлде колдонбогон Кыргыз Республикасынын спорт федерациялары, улуттук курама командалардын машыктыруучулары жана улуттук курама командаларга спорт боюнча билимди колдонуу жолдорун үйрөтүү о.э. спорт жаатындагы жеӊиштерди практикалык түрдө жеткирүү.

Кыргыз спортчуларынажасала турган жетишкендиктери боюнча тесттер маал-маалы менен жүргүзүлүп турат жана ар бир тесттин жыйынтыгы тийиштүү мекеме жана спортчуларга билдирилет. Ар бир өлчөө жүргүзгөндөн кийинки спортчулардын болгон абалы менен ага чейинки жүргүзүлгөн өлчөө ортосундагы жагдай салыштырылып, баа берилет. Жасала турган машыгуу программалары жана жалпы кесиптик даярдык боюнча маалыматтар ортого салынып пикир алмашуу жүргүзүлөт. Бул багытта пландаштырылган машыгуу формалары кыргыз спортчуларынын эл аралык аренада чоӊ жетишкендиктерди жаратуусуна олуттуу таасирин тийгизген негиз болмокчу. Дал ушул далилдерди эске алуу менен, бүгүнкү күндө өтө тездик менен өнүгүп жаткан спорт илимине Кыргызстандык жаш окутуучу жана окумуштуулар тез арада чогулуп, айрыкча спортчулардын жетишкендиктерин аныктоодо тренер жана спортчулардын иш алпаруу программаларында жол көрсөтүп берүүсү бул долбоордун негизгимаксаты болуп саналат.

ДОЛБООРГО КОЛДОО КӨРСӨТКӨН МЕКЕМЕЛЕР 

 

Түркия Республикасынын кызматташтык жана координация агенттиги (TİKA) / Бишкек-Кыргызстан

   2

Түркия Республикасынын Сельжук университети /Конья-Түркия

   3

Түркия Республикасынын Гази университети / Анкара-Түркия

   4

Түркия Республикасынын Бардыгы үчүн спорт федерациясы /Анкара -Түркия

   5

КыргызМамлекеттикДенетарбияжанаспортакадемиясы / Бишкек-Кыргызстан

   6

КыргызРеспубликасынын Денетарбияжанаспортминистрлиги - Олимпиадалык спорт түрлөрүнүн мүдүрлүгү/Бишкек - Кыргызстан

   7

Кыргыз Республикасынын Грек-рим күрөш федерациясы /Бишкек - Кыргызстан

   8

КыргызРеспубликасынынЭркин күрөш боюнча федерациясы /Бишкек-Кыргызстан

   9

КыргызРеспубликасынынБокс федерациясы/Бишкек-Кыргызстан

  10

Кыргыз Республикасынын Жеӊил атлетика федерациясы /Бишкек-Кыргызстан

 

ДОЛБООР ЖАМААТЫ (жардамчыизилдөөкызматкерлери)

Аты-жөнү,даражасы

Фак./Инст./Жог.Мек./Илим. Бөлүмү/ адистиги:

E-дареги:

Проф.,док. Эрдал Зорба

Гази университети Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби

erdalzorba@hotmail.com

Проф., док. Мехмет Гүнай

Гази университети Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби

mgunay1966@gmail.com

Проф.,док. Мехмет Кылыч

Сельжук университети спорт илимдери факультети

mkilicbesyo@gmail.com,

Проф.,док. Хасан Гүзелбекташ

КТМУ Ветеринария факультети

hguzelbektas@selcuk.edu.tr

Доц., док. Сулейман Патлар

Сельжук университети спорт илимдери факультети

spatlar@selcuk.edu.tr

Доц.,док. Джипаркуль Абдырахманова

KТМУ-Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби/дене тарбия мугалими

jipard@mail.ru

 

Доц. м.а. док. Сердар Гери

KТМУ-Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби/спорт машыктыруучусу

serdargeri@gmail.com

Доц.,док. Токтобек Иманалиев

Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек

imanaliev_toktobek@mail.ru

Усенкан Майназаров

Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек

wl.kg@mail.ru

Доц.,док. Владимир Збарский

Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спортакадемиясы / Бишкек

prorektor53@mail.ru

Доц.,док. Айтбүбү Турдубекова

Мамлекеттик медицина академиясы

Atyr.turdubekova@mail.ru

 

 

Проф., док. Мурат Кийизбаева

Кыргыз мамлекеттик  дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек

Kms52@mail.ru

Ага окутуучу Азамат Тиллабаев

KТМУ-Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби/спорт машыктыруучусу

az_tillabaev@mail.ru

Окутуучу Рефика Гери

KТМУ- Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби/спорт машыктыруучусу

refi_tok@hotmail.com

Адис Ихсан Кысадере

КТМУ Ветеринария факультети

ihsan82@zoho.com

Кенже илимий кызматкер Сүлейман Гөнүлатеш

Гази Университети – Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби

sgonulates@hotmail.com.tr

Кенже илимий кызматкер Озан Север

Гази Университети – Дене тарбия жана спорт жогорку мектеби

O_sever@hotmail.com

К.и.к. Шамшар Алимжанов

Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек

shamshar-kg@mail.ru

К.и.к. Сыймык Арстанбеков

Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясы / Бишкек

siymikarstanbekov@mail.ru

 

Андан тышкары

ИЛИМИЙ ПРОЕКТТЕРГЕ КАТЫШУУ:

1. Канат Джанузаков Доц.Др. Проектин аталышы: «Алга» (Фрунзе) командасынын футболчуларынын технико-тактикалык даярдыгын изилдөө (мамлекеттик заказ темасы) Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту. Проекте иштеген мугалимдер: Профессор, докт. Абакир Мамытов.

2.Канат Джанузаков Доц.Др. Проектин аталышы: «Алга» (Фрунзу) командасынын футболчуларынын физикалык даярдыгын өсүш динамикасын изилдөө. Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт Академиясы. Проекте иштеген мугалимдер: Профессор, докт. Канат Джанузаков, Профессор, докт. Абакир Мамытов, Профессор, докт. Каныбек Мусуралиев.

3Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Состояние здоровья, физического развития, общефизической подготовленности школьников – коренных жителей низкогорья, среднегорья и высокогорья, занимающихся и не занимающихся оздоровительной физической культурой и любительским спортом (госзаказная тема). Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту. Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Турусбеков Б.Т., доцент Акбанова Г.А. Октябрь 1994 - Октябрь 1995ж.

4Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү)  - Биологические закономерности и особенности физического развития детей кыргызской популяции 1999-2000 (госзаказная тема). Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту. Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Турусбеков Б.Т., доцент Акбанова Г.А. 1999 – 2000ж.

5. Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Биологические особенности физического, вегетативного развития, общей физической подготовленности детей, коренных жителей аридного климата (госзаказная тема). Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту. Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Турусбеков Б.Т., доцент Акбанова Г.А., 2001–2002ж.

6. Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Биологические закономерности и особенности физического развития, общефизической подготовленности, работоспособности детей, коренных жителей аридного климата (госзаказная тема). Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту. Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Турусбеков Б.Т., доцент Акбанова Г.А., 2002–2003ж.

7Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Биологические закономерности физического, вегетативного развития и общефизической подготовленности юношей и девушек 17-20 лет коренных жителей центрального Тянь-Шаня на 2005год (госзаказная тема). Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институту

Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Турусбеков Б.Т., доцент Акбанова Г.А. 2004 –2005ж.

8. Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Реформирование организации и содержания профессиональной подготовки специалистов физической культуры и спорта по всем направлениям и специальностям подготовки, реализуемым в КГАФКиС  (госзаказная тема). Билим жана илим министрлиги, Кыргыз мамалекеттик дене тарбия жана спорт академиясы. Проекте иштеген мугалимдер: к.п.н., доцент Шевченко Т.Н., 2006–2008ж.

9. Абдырахманова Д.О. б.и.к., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Медико-биологические, социальные и этнические механизмы формирования здоровья и физической культуры человека в условиях горного климата Кыргызстана, предусмотренной соглашением о совместных научных исследованиях на период 2010 по 2014гг. (госзаказная тема). Билим жана илим министрлиги, Кыргыз мамлекеттик медицина академиясы, Кыргыз мамалекеттик дене тарбия жана спорт академиясы. Проекте иштеген мугалимдер: д.м.н., профессор Карасаева А.Х., к.м.н., доцент Анаркулова А.Х., 2010 - 2014.

10.  Касмалиева А.С. . к.п.н., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Роль  традиционных игр и состязаний в духовном возрождении кыргызского народа (госзаказная тема). Кыргызский государственный институт физической культуры. Проектте иштеген мугалимдер: к.п.н., профессор Саралаев М.К., преп. Молдалиев Э.К., 1997- 1998 ж.

11. Касмалиева А.С. к.п.н., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Разработка кыргызско-русского терминологического словаря по ФК и спорту (госзаказная тема). Кыргызский государственный институт физической культуры. к.п.н., профессор Саралаев М.К., ст. преп. Джангазиева Ш.С, Бакасова К.Б.,  Касмалиева А.С. январь  2004– декабрь 2005г.

12Касмалиева А.С. к.п.н., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү)  - Снижение уязвимости студентов КГАФКС (инициативная тема)

Щвейцарское бюро сотрудничества, Кыргызская государственная академия физической культуры и спорта. ноябрь 2006 - ноябрь 2007.

13. Касмалиева А.Ск.п.н., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - Снижение уязвимости детей и подростков с ментальными нарушениями (инициативная тема)

Щвейцарское бюро сотрудничества, Кыргызская государственная академия физической культуры и спорта. к.м.н., доцент Анаркулова А.Х., Октябрь 2008 - Октябрь 2010.

14.  Касмалиева А.С. к.п.н., доцент (изилдөө проекттин мүчөсү) - «Dream Asia» (инициативная  тема).

Азиатская конфедерация футбола, Федерация футбола КР. Касмалиева А.С. к.п.н., доцент,   Уматалиева Г.О., Абасов А.Т. ноябрь 2009 – апрель 2010 г.

15. Касмалиева А.С. к.п.н., доцент  (изилдөө проекттин мүчөсү) «Молодежь Кыргызстана за здоровый образ жизни!»

Министерство миграции, труда и занятости КР, проект GIZ «Перспективы для молодежи»,  Кыргызская государственная академия физической культуры и спорта. Федерация футбола КР. Касмалиева А.С. к.п.н., доцент, засл.тренер КР.  Мухамедвалиева О.В., Федотова Л.А. май 2014– сентябрь 2014 ж.

16. Касмалиева А.С. п.и.к, доцент  (изилдөө проекттин мүчөсү) -“Гимнастика до занятий для школьников” март - сентябрь 2014 г Кыргыз Республикасынын дене тарбия жана спорт агенттиги" Республикалык олимпиялык резерв даярдоо окуу жайы",  КМДТСА.  Касмалиева А.С. к.п.н., доцент, Уматалиева Г.О. май 2014– август 2014 ж.

17Анаркан Касмалиева. п.и.к, доцент. (илимий топтун мүчөсү) "Кыргыз Республикасынын орто билим берүү мектептерин окуучуларынын дене тарбия даярдыгы нормативдерин  иштеп чыгуу". Кыргыз Республикасынын дене тарьия жана спорт агенттиги", КР Билим берүү министрлиги. Катышуучулар: Уматалиева Г.О., Судоргин Е.П., Петрушенко А.С. Лецкий В.И., Исакова ЖДж, Маляренко О.В., июнь 2016– декабрь 2016 ж.