Кыргызстандагы диний абал жана диний билим берүү: кырдаалды талдоо жана сунуштар

"Кыргызстандагы диний абал жана диний билим берүү: кырдаалды талдоо жана сунуштар" долбоору Манас университетинин Теология факультетинин негиздөөчү деканы Проф. Др. Суат Жебежинин жетекчилигинде ишке ашырылган. Аталган долбоор 2014-жылы аяктап, изилдөө отчету буклет түрүндө жарыяланган. [1] Аталган изилдөө иши Кыргыз Республикасынын Президентинин аппараты тарабынан демилгеленген. Ошентип, КР Президентинин Аппараты КТМУнун ректоратына айрым маселелерди изилдөө жана сунуштарды даярдоосу тууралуу тапшырма берген соң, долбоордук иштер башталган. Президенттик Аппараттын тапшырмасындагы маселелердин арасында Кыргызстанда диний абалга жана диний билим берүүнүн учурдагы абалына талдоо жүргүзүү маселеси да болгон. Университеттин ректораты бул милдетти Теология факультетинин персоналынан тузүлгөн беш кишилик командага тапшырган. Изилдөөнүн натыйжасында жарыяланган докладдын биринчи бөлүмүндө Европа Биримдигинин өлкөлөрүндөгү, Америка, Россия жана Түркиядагы учурдагы диний билим берүүнүн абалы тууралуу маалымат берилген. Кийники бөлүмдө болсо Кыргызстандагы диний кырдаал талданган. Изилдөө учурунда медреселердин башчылары, мугалимдери жана фокус-группа менен сурамжылоо жүргүзүлгөн, анын натыйжасында диний абал жана диний билим берүү талданган.  Изилдөөлөрдүн жыйынтыгында, Кыргызстанда диний билим берүүнү пландуу жана эффективдүү кылуу максатында бир катар сунуштар айтылды. Ушул маселелердин бардыгы изилдөө отчетунун акыркы бөлүгүнө киргизилген. [2]   

 

 

 

 

   

Кыргызстандагы диний таасирлер жана Кыргыз коомчулугундагы диндин өнүгүү мүнөздөмөсү   

Проф. Др. Суат Жебежинин жетекчилигинде ишке ашырылган “Кыргызстандагы диний таасирлер жана кыргыз коомчулугундагы диндин өнүгүү мүнөздөмөсү” аттуу долбоор кыргыз-Түрк “Манас” Универститетинде 2014-жылы аяктаган. Долбоор, Кыргызстанда иш алып барган диний уюмдардын өлкөдөгү диний өнүгүүгө тийгизген таасирин, коомдогу диндарлашуу кубулушунун кандай өзгөчөлүккө ээ болгонун академиялык жана обективдүү көз караш менен аныктоо максаты менен ишке ашырылган. Долбоордун алкагында, Кыргыз Республикасынын Диний комиссиясынын башчысы жана башка кызматкерлер, Муфтияттын борбордук жана облустук кызматкерлери менен маектешүү жүргүзүлдү. Долбоордун натыйжасында даярдалган изилдөө отчету КТМУ Теология факультетинин Евразия илим жана маданият фондусу (ABIKVA) тарабынан буклет түрүндө жарыяланган [3] жана тиешелүү адамдар менен мекемелерге сунушталган. 

 

Теология факультеттеринде окутулган негизги окуу куралдары жана кыргызчага которулушу

Теология факультеттеринде окутулган негизги окуу куралдары жана кыргызчага которулушу” аттуу долбоор 2017-2018 окуу жылында Теология факультетинин окутуучулары тарабынан жүргүзүлүп, 2018 жылы аяктаган. Ушул контекстте, биз буга чейин тереңирээк тааныштырып келген Тафсир, Хадис, Ислам Укуку, Суфизм, Диний билим берүү жана Дин социологиясы сыяктуу негизги багыттардын окуу китептери академиялык көз караш менен жазылып, кыргызчага которулган. Аталган китептердин кыргыз жана түрк тилиндеги варианттарын чогуу эсептегенде 20 китеп болуп басылып чыгарылган жана Кыргызстандагы Теология факультеттерине таратылган. Бул китептер Кыргызстанда өзгөчө Теология факультеттериндеги окутулган негизги диний предметтер боюнча негизги окуу китеби катары колдонууга мүмкүн.  

g   

 

 

Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин кесиптик компетенциялары жана көйгөлөрү 

Теология факультетинин окутуучулары тарабынан демилгеленген “Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин кесиптик компетенциялары жана көйгөлөрү” аттуу долбоор факультеттин деканы Проф. Др. Мустафа Көйлүнүн жетекчилигинде 2018-2019 жылдары жүргүзүлүп, 2019 жылы аяктаган. Бул долбоор Кыргызстандын мечиттеринде кызмат кылган имамдардын кесиптик компетенцияларын жана бул багыттагы көйгөйлөрүн аныктап, диний кызматтарды дагы да мыкты деңгээлге чыгаруу үчүн сунуштарды киргизүүнү максат кылган. Долбоордун алкагында 206 имамга сурамжылоо жүргүзүлгөн. Айрыкч Кыргызстандагы 7 облустун казылары жана чоң мечиттердин имамдары менен интервью жүргүзүлгөн. Изилдөөнүн жыйынтыгында Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин профессионалдык сапаттарын дагы да жогорку деңгээлге чыгаруу үчүн өтө пайдалуу сунуштар берилген. [4] Академиялык методика жана объективдүү көз караш менен ишке ашырылган бул долбоор Кыргызстандагы диний кызматтарды жана формалдуу эмес диний билим берүүнү дагы да бийик деңгээлге көтөрүүдө өтө пайдалуу боло алары шексиз.

 

 

Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин хадистерди жатка билүү деңгээли

Теология факультетинин окутуучусу Доц. Др. Мухиттин Дүзенлинин  жетекчилигинде “Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин хадистерди жатка билүү деңгээли” аттуу долбоор 2018-2019 жылдары жүргүзүлүп, 2019 жылы аяктаган. Долбоордо Кыргызстандагы дин кызматкерлеринин хадис билүү компетециясы бааланган. Максаттары жана натыйжалары жагынан долбоор мурдагы долбоор менен окшошуп кетет. [5] 

 

 

Түркиянын Кыргызстандын диний билим берүүсүнө кошкон салымдары

 Азыркы тапта Теология факультетинин деканы Проф. Др. Мустафа Көйлүнүн жетекчилигинде Түркиянын Кыргызстандын диний билим берүүсүнө кошкон салымдары аттуу долбоор  улантылууда. 2020 жылдын аягында жыйынтыктала турчу бул долбоор, Түркия мамлекетинин 27 жылдан бери Кыргызстанда ишке ашырып келген формалдуу жана формалдуу эмес диний билим берүү кызматтарын анализдеп, сунуштарды киргизүүнү максаттайт.